Mini-rozmówki polsko-czeczeńskie / czeczeńsko-polskie to artystyczny projekt partycypacyjny zrealizowany w ramach rezydencji w Galerii Miejskiej bwa w Bydgoszczy dzięki ścisłej współpracy z mieszkankami Ośrodka dla Cudzoziemców i Cudzoziemek w Grupie - miejscowości oddalonej o 63 kilometry od Bydgoszczy oraz mieszkankami i mieszkańcami miasta. W projekcie wzięły udział 34 osoby. Treści rozmówek dotykają zarówno spraw lokalnych, jak i doświadczenia uchodźczyń i uchodźców. 

Czeczenki i Czeczeni stanowią największą liczbę spośród osób starających się o przyznanie ochrony międzynarodowej w Polsce, w ramach której możemy wyróżnić status uchodźczyni/uchodźcy oraz ochronę uzupełniającą. Oczekują wraz z rodzinami w ośrodkach zlokalizowanych z dala od dużych miast, choć paradoksalnie to w nich mają największe szanse na poznanie polskiej kultury, dostęp do działań integracyjnych, pomocy prawnej, pracy, wydarzeń kulturalnych. 

Mini-rozmówki inspirowane są kieszonkową serią słowników autorstwa Aliny Wójcik, wydawaną w latach 70. i 80. przez wydawnictwo Wiedza Powszechna. Pośród licznych edycji nie pojawiło się dotychczas wydanie poświęcone językowi czeczeńskiemu. To pierwsza i jedyna w Polsce publikacja poświęcona temu językowi. Prawidłowe odczytanie, wypowiadanie słów i zdań ułatwia korzystającym uproszczona, stworzona na potrzeby projektu transkrypcja fonetyczna opracowana we współpracy z Khedi Alievą – tłumaczką, Czeczenką, aktywistką, zasiadającą w pierwszej w Polsce Radzie Imigrantek i Imigrantów. 

Publikacji książki towarzyszy seria wideo mini-rozmówek, podczas nagrań uczestniczki i uczestnicy w parach wypowiadają najważniejsze dla siebie słowa – Polki i Polacy w języku czeczeńskim, Czeczenki w języku polskim.

Wpółautorki / współautorzy
Zulfiia Akhmethanova, Fatimat Musaeva, Madina Balsaeva, Khedi Alieva, Krystyna Starczak-Kozłowska, Honorata Wilk, Irena Połetek, Krystyna Gierszewska, Marianna Niewirowska, Wiesław Gerasz, Anna Kordowska, Stefania Dobosz, Jadwiga Skorupka, Daniela Baszak, Krystyna Juszczak, Wiesława Kosnowska, Janina Glazik, Zbigniew Budziak, Barbara Michałowicz, Genowefa Blum, Edmund Naszlo, Teresa Bossy, Grażyna Dzida, Genowefa Nowicka, Marianna Han, Małgorzata Kozłowska, Julietta Kazaryan, Mirosława Bożek, Ignacy Bożek, Karolina Rybka, Danka Milewska, Mona Ławicka, Artur Owczarczak


"Mini-rozmówki polsko-czeczeńskie i czeczeńsko-polskie Pameli Bożek to wystawa- wydarzenie. Odkąd na szybie galerii przy jednej z głównych ulic w mieście pojawia się zielony kwadrat, włącza się tryb wydarzeniowości. Mamy do czynienia z faktami. Dzieje się historia. 
Patrząc na zielony kwadrat, widzisz obraz nie wiadomo skąd wyjęty lub przeniesiony i doczego mający pasować, nieoczekiwany, niestosowny, nie na miejscu, nieuzgodniony,nieprawny, nielegalny. To obraz nie do przewidzenia. Powstaje z jakiegoś semantycznego przerwania, pęknięcia. Nie jest anonsowany. I przez to pobudza jeszcze więcej życia.Wydarzenia się nie wyczekuje, ani nie kontroluje. To co najmniej zakłóca i zostawia ślad.Wydarzenie ma do czynienia z tym, co tragiczne, ale bez pilota telewizyjnego*. To skłania  do zmiany kategorii intelektualnych, którymi się posługujemy, a może i do wykreowanianowych, bez poczucia pewności, że te nowe pozwolą zintegrować, czy zrozumiećwydarzenie. 

Pamela Bożek tworzy na miejscu, w Bydgoszczy i w Grupie - w Ośrodku dla Cudzoziemeki Cudzoziemców - tymczasową społeczność mini-rozmówek. Buduje zaufanie. Dba omikrorelacje. Dzieli się uważnością na zagięcia, fałdy, zakładki i założenia, bo codzienność można rozchylać na to, jak robić miejsce na niesione przez każdą osobę skrypty życiowe ijak dać spojrzenie w przyszłość. Myślenie tym, co zewnętrzne i różnorodne, jest zupełnieczym innym od wariacji uzyskanej z tego samego.Skrzyżowanie kultur to przybliżanie do siebie różnic m.in. językowych, geograficznych,kulturowych. To też splatanie swojej praktyki artystycznej z praktyką intelektualną innej  osoby, własnego pisania z pisaniem innych. To jak podskórne przywoływanie pierwotnej  figury mądrości - Mixticiusa (Metysa), o znamionach przebiegłego trickstera. W tymdrżeniu kolorów, w wibracji dźwięków, w brzmieniu słów, w tej ciągłej wymianie jest ruch transformacji, biorący się ze spotkania z innym. Potrzeba tu myślenia dwiema kategoriaminaraz: tym, co nieciągłe i ciągłe. Aż uda się przejść od tego przerwania, pęknięcia znakudo ciągłego rytmu**.
Video mini-rozmówek rejestrowane są po prośbie o ciszę. To subtelna próbadoświadczania metyskiego - przybliżenia się do siebie, ciałem, twarzą, ułożenia swojegojęzyka w innym języku. To spotkanie się wzajemne z zapisami różnych odmian kulturydanych narodów, krajów, ulic i domów. Miniaturyzowanie języka poprzez wypowiadaniepojedynczych słów pozwala odczuwać jego metapoziom. I składać na nowo swoje myśli. Iserce.

W wydaniu książkowym Mini-rozmówek polsko-czeczeńskich i czeczeńsko-polskichartystka przystosowuje ideę rozmówek (w innych językach niż czeczeński), zainicjowanychprzez bydgoszczankę z urodzenia Alinę Wójcik, do aktualnych realiów i dodaje nowe rozdziały (Opieka pokoleniowa i Prawa kobiet). Mini-rozmówki są jak rzeźba. Buszujący ulsłów interaktywnych ze sobą jak komórki lub atomy. Słowa pozostają razem z odrobinądobrze przygotowanego miejsca, by między nimi powstała przeświecająca rzeźba***.Postartystyczna praktyka Pameli Bożek prześwietla zagadnienia związane zwielowarstwowym wykluczaniem, niewidocznością, dyskryminacją, robiąc w ten sposób miejsce na mentalną podróż, na ruch przybliżania się, wychodzący z ciała ciekawości,otwartości i gotowości na wydarzenie.Granica pojawia się zawsze tam, gdzie jest relacja i kontakt między ludźmi. Właśnie wtedygranice jednej osoby spotykają się z granicami drugiej osoby. I wtedy równość,dobrowolność i komunikacja decydują o jakości na granicach nas samych. "

Danka Milewska
kuratorka wydarzenia

*Franҁois Laplantine, Alexis Nouss, Métissages, 2001, tłum. Danka Milewska
** Tamże.
*** Agnes Denes, The Human Argument, 2008, tłum. Danka Milewska

The Polish-Chechen and Chechen-Polish Mini-phrasebook is a project initiated by Pamela in cooperation with refugees from Chechnya, living in the Centre for Foreigners in Grupa, located about 60 km away from Bydgoszcz, and the residents of Bydgoszcz, as well as the translator and activist Khedi Alieva. The project, focused on the practice of language exchange, broadens the area of communication between participants. It sensitizes and gives an idea of how the situation of refugees in Poland looks like.In the book edition, the artist adjusts the concept of the phrase-book (in other languages than Chechen), initiated by Alina Wójcik, from Bydgoszcz, to the current reality and also adds new chapters - generational care and women’s rights.

'As soon as a green square appears on the gallery window at one of the main streets in the city, the event mode is activated. We’re dealing with facts. History is being written.
Looking at the green square, you see an image taken out of no one knows where and matching no one knows what, unexpected, inappropriate, out of place, unauthorised, illegal. It’s an unpredictable image. It comes from some semantic interruption, a crack. It’s not announced. And that’s what makes it even more alive. The event is not awaited, nor is it controlled. It’s what causes lease disruption and leaves no traces. The event has to do with what is tragic, but without a TV remote control*. This leads to a change in the intellectual categories that we use, and perhaps to the creation of new ones, without the certainty that the new ones will allow us to integrate or understand the event.
Pamela Bożek creates a temporary community of mini-conversations on the spot, in Bydgoszcz and in Grupa – in the Centre for Foreigners. She builds trust. She takes care of micro-relationships. She shares her mindfulness to creases, folds, tucks and hems, because everyday life can be spread to make room for the life scripts carried by each person and to give a look into the future. Thinking about what is external and diverse is completely different from the variation obtained from the same thing.
Combination of cultures means bringing together differences, including linguistic, geographical and cultural ones. It is also the intertwining of one’s artistic practice with the intellectual practice of another person, one’s own writing with the writing of others. It is like a subcutaneous evocation of the original figure of wisdom – Mixticius (Metis), with the traits of a cunning trickster. In this trembling of colours, in the vibration of sounds, in the sound of words, in this constant exchange there is the movement of transformation, which comes from the encounter with another. There is a need to think in two categories at the same time: in the discontinuous and in the continuous. Until you manage to move from this interruption, the breaking of the sign to a continuous rhythm**.
The videos of mini-conversations are recorded after a request for silence. This is a subtle attempt of a Metis experience – to get closer to each other with your body, face, with arranging your tongue in a different language. It is a mutual meeting with the records of different cultural varieties of given nations, countries, streets and houses. Miniaturizing a language by speaking single words allows you to feel its meta-level. And reassemble your thoughts. And heart.
In the book edition of the Polish-Chechen and Chechen-Polish Mini-phrasebook, the artist adapts the idea of conversations (in languages other than Chechen), initiated by Alina Wójcik, a native of Bydgoszcz, to the current reality, and adds new chapters (Generational Care and Women’s Rights). The mini-phrasebook is like a sculpture. A bustling beehive of words interacting with each other like cells or atoms. Words stay together with a bit of well-prepared space to create a translucent sculpture*** between them.
Pamela Bożek’s post-artistic practice exaggerates issues related to multi-layered exclusion, invisibility, discrimination, thus making room for a mental journey, for the movement of approaching, emerging from the body of curiosity, openness and readiness for the event.
The border always appears where there is a relationship and contact between people. It is then that the borders of one person meet the borders of another person. And then equality, freedom and communication determine quality at the borders of ourselves.'

Danka Milewska
curator of the event

*Franҁois Laplantine, Alexis Nouss, Métissages, 2001, translated by Danka Milewska
** ibid.
*** Agnes Denes, The Human Argument, 2008, translated by Danka Milewska

Using Format